"Stvaranje metastaza, širenje u druga tkiva i organe putem limfnih i rvnih sudova,  najnesretnija je karakteristika zločutnih tumora"

Lica i naličja malignih oboljenja

Kako i zašto nastaju tumori

Smatra se da nastanak većine kancera ovisi o načinu ishrane, pa stručnjaci preporučuju smanjenje unosa zasićenih i nezasićenih masti

Piše: Prof. dr sci prim Reuf Karabeg - specijalista opće i plastično-rekonstruktivne hirurgije

Iako se originalni naziv tumor odnosi na otok ili tumerfakt, u kliničkom radu tumor je sinonim za neoplazmu ( patološki rast i bujanje tkiva ).
Neoplazma može biti benigna ili maligna što zavisi od njenih patoloških, histoloških i kliničkih karakteristika.
Maligna neoplazma uglavnom pokazuje nepotpunu diferencijaciju ćelija, atipičnu strukturu tkiva, infiltrativni rast koji ne ograničava prava kapsula.  Stvaranje metastaza-širenje u druga tkiva i organe putem limfnih i krvnih sudova je najnesretnija karakteristika zloćudnih tumora.

Benigni tumori nemaju takve karakteristike mada oni ponekad mogu biti fatalni ako urastaju ili komprimiraju druga tkiva i organe i time remete njihovu funkciju.
Postoje brojni unutrašnji i spoljašnji činioci koji učestvuju u pojavi i širenju malignih procesa.
Uzroci maligne transformacije mogu biti različiti faktori: imunološki, fizički (zračenje) , hemijski (kancerogene materije) i biološki (virusi).

Utjecaj zračenja

Maligno oboljenje kao posljedica imunoloških poremećaja, već dugo se proučava. Mnogi smatraju da nastaje kada je oštećen ćelijski imunitet nadležan da zaštiti organizam.
Najčešći fizički kancerogeni su elektromagnetski talasi koji se sastoje od infracrvenih, ultraljubičastih, X -zraka, gama –zraka i kosmičkih zraka. Ipak, glavni fizički uzročnici karcerogeneze su jonizujućI i ultravioletni zraci.

Sunce je prirodan izvor UV-zračenja, ali ni dugotrajni efekti kvarcne lampe i solarijuma ne mogu se ignorisati. Mehanizam djelovanja je jonizacija i stvaranje slobodnih radikala koji oštećuje molekul DNK-a i dovode do malignog preobražaja. Fotostarenje podrazumijeva promjene u funkciji i izgledu kože zbog dugotrajnog izlaganja suncu. Klinički gledano, fotostarenje karakteriše šarolika pigmentacija, boranje, labavost kože, sklonost  modricama i premalignim i malignim neoplazijama izloženih zona.

Hemijski kancerogeni su najčešće ciklični ugljovodonici, arsen, atmosferski zagađivači i sl. Većina njih su prekarcorogeni i postaju kancerogeni tek poslije obrade organizma.

Nitriti koji se često koriste kao konzervans u hrani, u želucu se pretvaraju u nitrozamin koji može da djeluje kancerogeno na jetru.

Onkogeni virusi

Biološka kancerogeneza može biti posljedica aktivacije gena koji imaju potencijal izazivanja raka, nalaze se normalno u jezgri ćelije i pod dejstvom onkogenih virusa dolazi do hromozomskih oštećenja u smislu mutacije tako ćelija izgubi normalan rast i diferencijaciju te prelazi u malignu (zloćudnu).
Određeni istraživači procjenjuju da dijeta može biti odgovorna za nastanak jedne trećine do polovine svih kancera (zloćudnih procesa) u čovjeka.
Smatra se da nastanak većine kancera (rak) ovisi o načinu ishrane.

Preporučuje se smanjenje unosa zasićenih i nezasićenih masti. To bi sigurno smanjilo učestalost raka dojke i debeloga crijeva.

Unošenje alkoholnih pića, posebno u kombinaciji sa pušenjem povećava rizik za nastanak raka gornjih dijelova probavnoga i disajnoga trakta.
Preko 95% pacijenata koji obole od raka pluća su pušači. U dimu cigareta nalaze se stotine hemijskih tvari koji su potencijalni izazivači raka. Definitivno je pušenje glavni egzogeni faktor u nastanku raka dojke.
Jedna od najčešćih zabluda kod naših pacijenata je da se tumor ne operira. Upravo suprotno, tumor treba odstraniti na vrijeme i spriječiti prelazak iz dobroćudnoga u zloćudni proces pošto određeni tumori imaju upravo tu sklonost pod dejstvom određenih vanjskih faktora.

Važno

Na kraju, naglašavamo da je prevencija nastanka raka u velikoj mjeri moguća i da je svaki rak izlječiv ako se pacijent javi ljekaru u optimalno vrijeme.

Način ishrane

U svakodnevnu ishranu bi trebalo uvesti više voća, povrća bogatoga karotenom i proizvode od integralnih žitarica. Na minimum treba svesti unošenje hrane konzervirane solju i dimljene namirnice. To može smanjiti učestalost raka želuca i jednjaka.